Lata 1945 - 1989

Obrazek do tekstu

W końcu wojny mocarstwa sprzymierzone — Wielka Brytania, Stany Zjednoczone i Związek Sowiecki — zdecydowały o zmianach granic Polski i włączeniu jej w strefę wpływów sowieckich. Postanowiono, że w jak najszybszym terminie odbędą się wolne i nieskrępowane wybory. Poprzedziło je referendum 30 czerwca 1946 r., którego sfałszowany przez komunistów wynik przesądził o likwidacji senatu. Sfałszowane następnie wybory do Sejmu Ustawodawczego w styczniu 1947 r. praktycznie wyeliminowały opozycję polityczną. Wkrótce sejm przyjął — regulującą tymczasowo zakres władzy w państwie — ustawę (ponownie zwaną Małą Konstytucją) nawiązującą do rozwiązań z 1921 r. W praktyce nasilała się sowietyzacja Polski; ranga sejmu malała, a władzę sprawowała komunistyczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza (Biuro polityczne partii stawało się najpoważniejszym czynnikiem w życiu publicznym, dominującym nad Radą Ministrów i wpływającym na funkcjonowanie parlamentu). 22 VII 1952 r. uchwalono ustawę zasadniczą, wzorowaną na sowieckiej konstytucji z 1936 r.; w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (nazwa nadana w konstytucji) usankcjonowano m.in. dyktaturę partii komunistycznej i sojusz ze Związkiem Sowieckim; kolejne sejmy pochodziły z niedemokratycznych wyborów i choć miały szerokie — formalnie —uprawnienia, nie były rzeczywistym ośrodkiem władzy w państwie ani wyrazicielem woli obywateli. Choć pozycja polskiego sejmu na tle podobnych instytucji w innych państwach komunistycznych wydawała się silniejsza, to jedynie w niektórych okresach (przy kolejnych „odwilżach" — po październiku 1956, grudniu 1970, sierpniu 1980) następowało — na krótko — pewne ożywienie i wzmocnienie sejmu. Strajki w 1980 r. i powstanie „Solidarności" zapoczątkowały proces głębokich przemian politycznych i społecznych — nie tylko w Polsce, ale i w innych krajach bloku wschodniego.