Ustawa Konstytucyjna 17 X 1992

Ustawa Konstytucyjna o wzajemnych stosunkach miedzy władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym z 17 października 1992 roku

Powstały polityczne warunki do kształtowania nowego systemu ustrojowego zgodnie z treścią Stanowiska w sprawie reform politycznych z 5 IV 1989. W toku przyspieszonych sejmowych prac legislacyjnych przeprowadzono szereg nowelizacji ustawy zasadniczej w latach 1989-1992. Stanowiło to prawne usankcjonowanie programu reform „okrągłego stołu”.

Przeciągające się prace projektodawcze nad nową ustawą zasadniczą doprowadziły do przyjęcia tymczasowej regulacji prawnej w postaci Małej Konstytucji. Po przezwyciężeniu prawnych i politycznych sporów Prezydent Lech Wałęsa podpisał 17 X 1992 ten akt. Mała Konstytucja weszła w życie 8 XII 1992. Była to już trzecia i ostatnia, zarazem najobszerniejsza, niepełna konstytucja, która doszła do skutku w XX w. Akt z 17 X 1992, poza zasadami ogólnymi (rozdz. 1) oraz przepisami przejściowymi i końcowymi, zawiera postanowienia dotyczące parlamentu, Prezydenta, rządu oraz samorządu terytorialnego. Weszły one w miejsce regulacji zawartych w konstytucji z 1952. Poza unormowaniem konstytucyjnym pozostała pozycja prawna jednostki oraz sądownictwo. Na mocy art. 77 aktu z 1992 uchylono moc obowiązującą konstytucji z 1952 (z wyłączeniami). Z woli nowego ustrojodawcy pozostała w mocy większość postanowień uchylonej konstytucji. Formalnie postanowienia obu części aktu z 17 X 1992 miały jednakową moc prawną. Akt ten miał obowiązywać do uchwalenia ustawy zasadniczej Trzeciej Rzeczypospolitej, co nastąpiło w 1997.

Mała Konstytucja z 1992 przywróciła zasadę podziału władzy. Organami władzy ustawodawczej był Sejm i Senat, natomiast wykonawczej, Prezydent i rząd, a w zakresie władzy sądowniczej, niezawisłe sądy. Zamierzeniem ustrojodawcy było uzyskanie stanu równowagi między legislatywą a egzekutywą. W istocie utrzymano częściową dominację parlamentu.

Mała Konstytucja z 1992 i praktyka ustrojowa wykształciły w Polsce pewną odmianę klasycznego systemu parlamentarnego (zlikwidowanego przez konstytucję z 1952).