Konstytucja Księstwa Warszawskiego

Obrazek do tekstu

Konstytucja Księstwa Warszawskiego Na mocy traktatów pokojowych z 7 i 9 VII 1807 powstało Księstwo Warszawskie. Nastąpiło prawnomiędzynarodowe uznanie państwa polskiego, którego twórcą był Cesarz Francuzów. Król saski Fryderyk August uzyskał w dziedziczne władanie Księstwo Warszawskie, ściśle uzależnione od Francji napoleońskiej.

Podczas uroczystej audiencji w Dreźnie (19 VII 1807) Napoleon podyktował konstytucję, a ściślej jej podstawowe zasady. Tę niezwykłą scenę przedstawia znany obraz Marcello Bacciarellego.

Ustrój Księstwa Warszawskiego oparto na modelu państwa charakteryzującego się centralizacją i hierarchicznym podporządkowaniem jednoosobowych organów władcy. Z postanowień konstytucji wynikała przewaga władzy wykonawczej nad ustawodawczą.

Księstwo Warszawskie było ograniczoną monarchią konstytucyjną. Łączyła ją Saksonią w istocie unia personalna. W stosunkach wewnętrznych oddzielono sprawy saskie od polskich. Konstytucja nadawała wolność osobistą ogółowi chłopów (art. 4). Proklamowała równość wobec prawa i sądu.

Król pełnił ogół funkcji państwowych (art. 6), z wyłączeniem ustawodawstwa sejmowego i sądowego wymiaru sprawiedliwości. Król był nieodpowiedzialny. Sprawował władze wykonawczą, mianował i odwoływał urzędników publicznych. Król uzyskał znaczny wpływ na organizację i funkcjonowanie sejmu i wymiaru sprawiedliwości. Zarząd kraju powierzono ministrom, kierującymi wyodrębnionymi resortami.

Postanowienia o ustroju parlamentarnym w największym stopniu nawiązywały do polskiej tradycji ustrojowej. Równocześnie wprowadzono szereg zasad cenzusowego prawa wyborczego z zachowaniem uprzywilejowanej pozycji szlachty w wyborach do Izby Poselskiej.

Konstytucja proklamowała zasady jawności i publicznego postępowania sądowego oraz niezawisłości sądów (art. 71). Wprowadzono dożywotność urzędu sędziowskiego. Sądownictwo o charakterze stanowym zastąpiono systemem sądownictwa powszechnego. Król posiadał prawo łaski, a wyroki sądowe wychodziły w jego imieniu. W czasach Księstwa Warszawskiego rozpoczął się proces kształtowania się nowoczesnej państwowości polskiej

Opracowanie:
Prof. dr hab. Marian Kallas