Konstytucja Królestwa Polskiego

Obrazek do tekstu

Skrzynka - szkatuła do przechowywania oryginalnego tekstu konstytucji Królestwa Polskiego Wyrazem kompromisowego rozwiązania sprawy polskiej były traktaty wiedeńskie z 3 V 1815, stanowiące podstawę utworzenia Królestwa Polskiego. Jego prawnomiędzynarodowe uznanie zawiera Akt Końcowy z 9 VI 1815. Królestwo Polskie połączone wspólną dynastią z Cesarstwem Rosyjskim cechowała znaczna asymetria, także w sferze prawnoustrojowej. Królestwo Polskie znajdowało się w stosunku nierównorzędnej unii realnej z Rosją.

Tekst Ustawy Konstytucyjnej Królestwa Polskiego, podpisany w Warszawie przez Aleksandra I, nosi datę 27 XI 1815. Wejście w życie tego aktu w grudniu 1815 kończyło okres rządów tymczasowych. Car rosyjski Aleksander I był twórcą pierwszej ustawy zasadniczej Królestwa Polskiego.

Postanowienia tego aktu zapewnia przewagę władzy wykonawczej nad ustawodawczą. Królestwo Polskie było monarchią konstytucyjną o znacznym stopniu odrębności państwowej i o ograniczonej suwerenności. Konstytucja zmodyfikowana w 1831 obowiązywała do upadku Powstania Listopadowego. Ustrój Królestwa Polskiego w znacznej mierze oparto na regulacjach z czasów Księstwa Warszawskiego.

Konstytucja z 1815 była bardziej liberalna i narodowa i zarazem mniej demokratyczna niż ustawa zasadnicza Księstwa Warszawskiego ze względu na rozszerzenie praw szlachty. Szeroki katalog praw obywatelskich obejmował m. in. wolność druku, swobodę przenoszenia się osób i majątków oraz wolność wyznania. Akt z 1815 r. przyznał królowi rozległe kompetencje. Podczas nieobecności w kraju zastępował go Namiestnik. Ustrój parlamentarny Królestwa Polskiego oparto w znacznej mierze na rozwiązaniach z czasów Księstwa Warszawskiego. W zakresie ustawodawstwa Izba Poselska i Senat były równorzędne. W czasie Powstania Listopadowego Sejm był najwyższym organem państwowym. Klęska powstania oznaczała kres parlamentaryzmu Królestwa Polskiego. Bezpośredni zarząd kraju, konstytucja powierzyła kolegialnym „wydziałom rządowym”. Organizację administracji oparto tradycyjnej zasadzie kolegialności urzędów.

Konstytucja sformułowała zasadę niezawisłości sądownictwa (art. 138).

Opracowanie:
Prof. dr hab. Marian Kallas