PRL

Mikołaj Kozakiewicz (1923-1998)

Marszałek Sejmu PRL X kadencji (1989-1991), tzw. Sejmu Kontraktowego

Urodzony 24.12.1923 w Albertynie na Nowogródczyźnie w rodzinie inteligenckiej. Uczęszczał do szkół w Wilnie, następnie po wojnie studiował na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Warszawskiego uzyskując stopień magistra filozofii 1950. Pracę rozpoczął jako nauczyciel wiejski 1945 - 1947. Wstąpił do Stronnictwa Ludowego 1947, a po połączeniu tej partii z Polskim Stronnictwem Ludowym (dawnym "mikołajczykowskim"), został członkiem Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego aż do oficjalnego zakończenia jego działalności 1989. Po ukończeniu studiów był nauczycielem i dyrektorem Liceum Ogólnokształcącego w Izbicy Kujawskiej 1950 - 1951. W organie Związku Nauczycielstwa Polskiego "Głos Nauczycielski" pracował na stanowisku sekretarza redakcji 1951 - 1955. W nowo powstałym miesięczniku teoretycznym Naczelnego Komitetu ZSL "Wieś Współczesna", pracuje na stanowisku kierownika działu 1956 - 1970. Członek założyciel i członek Prezydium Towarzystwa Szkoły Świeckiej 1957 - 1969, wiceprzewodniczący Zarządu Głównego Towarzystwa Krzewienia Kultury Świeckiej 1970 - 1974. Zajmował się publicystyką, bada problemy młodzieżowe i oświatowe, w 1963 uzyskuje stopień doktora socjologii na UW. Podejmuje pracę Naukową w Polskiej Akademii Nauk, początkowo w Zakładzie Badań Rejonów Uprzemysłowionych PAN 1967 - 1970, następnie w Zakładzie Socjologii Wsi w Instytucie Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN, uzyskując kolejne stopnie i tytuły dr hab. (Instytut Filozofii i Socjologii PAN) 1972, profesora nadzwyczajnego 1979 i zwyczajnego nauk humanistycznych 1984. Kieruje grupą problemową, prowadzi badania nad młodzieżą wiejską i wychowaniem na wsi, zajmuje się problemem nierówności społecznej. Udziela się zarówno w krajowym Towarzystwie Planowania Rodziny (obecnie Towarzystwo Rozwoju Rodziny) pełniąc szereg odpowiedzialnych funkcji (członek od 1957, wiceprzewodniczący Zarządu Głównego 1970 - 1981, przewodniczący ZG 1981 - 1992, członek Prezydium ZG 1992) jak i Międzynarodowej Federacji Planowania Rodziny Region Europy (członek Komitetu Wykonawczego 1970 - 1980, wiceprezes Regionu Europy 1980 - 1986, członek Rady Regionu od 1986). Członek założyciel Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego 1981 i jego pierwszy przewodniczący 1981 - 1987. Uczestniczy w życiu politycznym Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego jest m. in. zastępcą członka Naczelnego Komitetu 1976 - 1980, członkiem NK 1984 - 1989. W okresie stanu wojennego współzałożyciel i członek Prezydium Tymczasowej Krajowej Rady Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego 1982 - 1983. Na I Kongresie PRON ponownie wybrany do władz, członek Prezydium Rady Krajowej 1983 - 1985, potem członek RK 1985 - 1987. Po raz pierwszy sprawuje mandat poselski w Sejmie IX kadencji 1985 - 1989, gdzie zasiadał z ramienia ZSL (lista krajowa). Zastępca przewodniczącego Komisji Edukacji Narodowej i Młodzieży oraz członek Komisji Nauki i Postępu Technicznego. Będąc członkiem Prezydium NK ZSL 03.1988 - 11.1989 reprezentował stronnictwo podczas obrad plenarnych "Okrągłego Stołu" w Warszawie 02-04.1989. W Sejmie X kadencji 1989 - 1991, wybranym na mocy porozumień zawartych z opozycją demokratyczną, ponownie zasiada z listy krajowej z ramienia ZSL a potem Polskiego Stronnictwa Ludowego. Funkcję marszałka sprawował od pierwszego posiedzenia sejmu 4.07.1989 do przedterminowego samorozwiązania parlamentu. W pierwszych wolnych wyborach parlamentarnych uzyskał mandat poselski do Sejmu RP I kadencji 1991 - 1993 z listy PSL w okręgu Warszawa, członek Klubu Parlamentarnego PSL, aktywnie włączył się w prace sejmowych komisji: Spraw Zagranicznych (członek), Nadzwyczajnej do rozpatrzenia projektów ustaw konstytucyjnych "Karta praw i wolności" (członek), Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego. Reprezentował parlament na forum międzynarodowym jako przedstawiciel Delegacji Sejmu i Senatu RP do Zgromadzenia Północnoatlantyckiego. Wszedł w skład rady założycielskiej Partii Ludowo-Demokratycznej 07.01.1998 r. Autor licznych publikacji, artykułów i studiów w języku polskim, angielskim, niemieckim, francuskim, 14 prac naukowych i ponad 20 popularnonaukowych z zakresu socjologii wychowania i oświaty oraz filozofii wychowania, także autor wspomnień parlamentarnych "Byłem marszałkiem kontraktowego..." (Warszawa 1991). Odznaczony Krzyżem Wielkim, Komandorskim, Oficerskim i Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Medalem Komisji Edukacji Narodowej.

Roman Malinowski (1935-)

Marszałek Sejmu PRL IX kadencji (1985-1989)

Urodzony 26.02.1935 w Białymstoku, w rodzinie robotniczo-chłopskiej. Po ukończeniu szkoły podstawowej 1948 i średniej 1952 studiował na Wydziale Rolnym w Szkole Głównej Planowania i Statystyki 1952 - 1956. Uzyskał stopień doktora nauk ekonomicznych w Wyższej Szkole Nauk Społecznych przy KC PZPR 1972. Działał w Związku Młodzieży Wiejskiej 1948 - 1956. Członek Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego od 1956. Działalność zawodową rozpoczął w Zarządzie Głównym Związku Samopomocy Chłopskiej 1956 - 1957, pracował w Głównym Urzędzie Statystycznym 1957 - 1958, w Centralnym Związku Spółdzielni Oszczędnościowo-Pożyczkowej 1958 - 1963 i w Wydziale Ekonomiczno-Rolnym NK ZSL 1963 -1968. Zastępca członka NK ZSL 1969 - 1973. Wiceprezes Centralnego Zarządu Związku Spółdzielni Mleczarskich 1969 - 1971. Przewodniczący Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi 1971 - 1973. Wiceprezes WK ZSL w Łodzi 1971 - 1975, sekretarz NK ZSL 1975 - 1976. Członek prezydium i sekretarz NK ZSL do 04.1980. Wiceprezes Rady Ministrów 04.1980 - 11.1985, jednocześnie minister Przemysłu Spożywczego i Skupu 04-10.1980. Przewodniczący Rady Gospodarki Żywnościowej 1981 - 1986 i Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej 1987 - 1991. Prezes NK ZSL 1981 - 1989, następnie wstąpił do PSL "Odrodzenie" 1989. Po raz pierwszy otrzymał mandat poselski do Sejmu PRL VII kadencji 1976 - 1980 z Okręgu Wyborczego Nr 41 w Łodzi-Śródmieście. Zastępca przewodniczącego Komisji Planu Gospodarczego, Budżetu i Finansów, członek prezydium Klubu ZSL, Komisji Spraw Zagranicznych i Łódzkiego Miejskiego Wojewódzkiego Zespołu Poselskiego. Poseł do Sejmu PRL VIII kadencji 1980 - 1985 wybrany w Okręgu Wyborczym Nr 31 w Koninie. Członek Klubu Poselskiego ZSL oraz Konińskiego Wojewódzkiego Zespołu Poselskiego. Zasiadał w Krajowej Radzie Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego 05.1983 - 05.1987. Do Sejmu PRL IX kadencji 1985 - 1989 wszedł z listy państwowej. Wybrany marszałkiem 06.11.1985 i godność tę pełnił do końca kadencji. Sprawując funkcję marszałka dał się poznać jako aktywny polityk na scenie międznarodowej. Dążył do przerwania izolacji Polski, jaka nastąpiła po wprowadzeniu stanu wojennego. Z jego inicjatywy obradowała w Warszawie Konferencja Przewodniczących Parlamentów Europy, USA i Kanady sygnatariuszy KBWE 26-28.11.1988. Był rzecznikiem podjęcia rozmów z ówczesną opozycją. W gmachu Sejmu doszło do spotkania L. Wałęsy, B. Geremka, T. Mazowieckiego z W. Jaruzelskim, M. F. Rakowskim i R. Malinowskim 18.04.1989. Przedmiotem rozmów było powołanie Komisji Porozumiewawczej. Autor wielu prac naukowych i publicystycznych z zakresu polityki agrarnej, ekonomiki rolnictwa, problemów społeczno-gospodarczych i politycznych. Odznaczony m.in. Orderem Sztandaru Pracy I kl., Krzyżem Oficerskim i Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Stanisław Gucwa (1919-1994)

Marszałek Sejmu PRL VI kadencji (1972-1976), VII kadencji (1976-1980) i VIII kadencji (1980-1985)

Urodzony 18.04.1919 w Przybysławicach koło Brzeska, w rodzinie chłopskiej. Zmarł 14.08.1994 w Warszawie. Ukończył Szkołę Rolniczą w Wojniczu 1936, Korespondencyjny Kurs im. Staszica w Warszawie 1938, studia ekonomiczno-polityczne w Akademii Nauk Politycznych w Warszawie 1948 oraz kurs handlu zagranicznego w Szkole Głównej Handlowej 1949. Działalność polityczną rozpoczął w Związku Młodzieży Wiejskiej RP "Wici" w Przybysławicach 1936. Uczestniczył w strajkach chłopskich 1937. Pracował w Spółdzielni Rolniczo-Handlowej w Brzesku 1937 - 1939. Podczas II wojny światowej działał w ruchu oporu w Batalionach Chłopskich i organizował terenowe komórki Stronnictwa Ludowego "Roch". Na polecenie BCh prowadził wiejskie kursy w Kozienickiem 1944. Członek Stronnictwa Ludowego od 1945, po Kongresie Zjednoczeniowym członek ZSL 1949. Członek Naczelnego Komitetu Wykonawczego od 1957, następnie w Prezydium ZSL od 1959. Pracował w Ministerstwie Skupu i Kontraktacji, kolejno na stanowisku wicedyrektora, dyrektora departamentu, dyrektora generalnego 1953 - 1957. Podsekretarz stanu w Ministerstwie Rolnictwa 1957 - 1968. Minister przemysłu spożywczego i skupu 1968 - 1971. Zastępca przewodniczącego Rady Państwa 1971 - 1972. Prezes NK ZSL 1971 - 1981. Poseł do Sejmów PRL, zawsze z ramienia ZSL, kolejno przez 28 lat, w tym przez ponad 13 lat pełnił funkcję marszałka sejmu 1972 - 1985. Do Sejmu PRL III kadencji 1961 - 1965 wszedł z Okręgu Wyborczego Nr 44 w Radzyniu Podlaskim, do Sejmu PRL IV kadencji 1965 - 1969 dostał się z tego samego okręgu co poprzednio, do Sejmu PRL V kadencji 1969 - 1972 został wybrany w Okręgu Wyborczym Nr 13 w Grudziądzu. Członek Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu 1971 - 1983. Do Sejmu PRL VI kadencji 1972 - 1976 wszedł z Okręgu Wyborczego Nr 39 w Tarnowie. W dniu 28 03.1972 został wybrany marszałkiem sejmu. Był członkiem Krakowskiego Wojewódzkiego Zespołu Poselskiego. Do Sejmu PRL VII kadencji 1976 - 1980 mandat poselski uzyskał z Okręgu Wyborczego Nr 64 w Tarnowie, w dniu 25.03.1976 r. ponownie wybrany marszałkiem sejmu. Był członkiem Tarnowskiego Wojewódzkiego Zespołu Poselskiego. Do Sejmu PRL VIII kadencji 1980 - 1985 wszedł z Okręgu Wyborczego nr 65 w Tarnowie. Po raz trzeci powierzono mu laskę marszałkowską 02.04.1980. Członek Tarnowskiego Wojewódzkiego Zespołu Poselskiego. Członek Rady Krajowej Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego od 1983. Po raz ostatni był posłem do Sejmu PRL IX kadencji 1985 - 1989 wybrany z listy krajowej. Autor wielu artykułów i rozpraw publikowanych w prasie ludowej. Odznaczony Orderem Budowniczych Polski Ludowej 1974, Orderem Sztandaru Pracy I klasy, Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski i in.

Dyzma Gałaj (1915-2000)

Marszałek Sejmu PRL V kadencji (1971-1972)

Urodzony 15.01.1915 w Mystkowicach pod Łowiczem, w rodzinie chłopskiej. Zmarł 6.12.2000 w Warszawie. Podczas nauki w Seminarium Nauczycielskim w Łowiczu związał się z Komunistycznym Związkiem Młodzieży Wiejskiej, za co został usunięty ze szkoły 1932. Maturę zdał w Seminarium Nauczycielskim w Wymyślinie koło Lipna 1936. Nauczyciel w wiejskich szkołach 1937 - 1939. W okresie II wojny światowej współpracował z Robotniczą Partią Polskich Socjalistów 1942, Stronnictwem Ludowym "Wola Ludu" 1943 i Centralnym Komitetem Polskiej Partii Robotniczej. Więzień Pawiaka 1944, wykupiony przez działaczy ludowych. Wiceprezes Zarządu Głównego ZWM RP "Wici" w województwie łódzkim 12.1946 - 02.1947. Członek Stronnictwa Ludowego i Prezydium Wojewódzkiego Zarządu SL w Łodzi od 1947. Powołany w skład Komisji Konstytucyjnej Sejmu Ustawodawczego. Członek Rady Naczelnej ZSL 1949 - 1956. Zasiadał w Prezydium NK ZSL 1969 - 1976, a jako wiceprezes NK ZSL 1971 - 1972. Pracownik Wyższej Szkoły Gospodarstwa Wiejskiego w Łodzi 1946 - 1950, w tym na stanowisku kierownika Katedry Polityki Agrarnej od 1948. Ukończył socjologię na Uniwersytecie Łódzkim 1950. Prorektor i kierownik Katedry Polityki Agrarnej w Wyższej Szkole Rolniczej w Olsztynie 1950 - 1956. Wykładowca w Wyższej Szkole Rolniczej we Wrocławiu 1951 - 1952, w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego i Szkole Głównej Planowania i Statystyki 1958 -1964. Doktorat z ekonomiki rolnictwa w SGGW w Warszawie 1959. Pięć lat później habilitował się na tej samej uczelni. Kierownik Zakładu Socjologii Wsi w SGGW i Zakładu Badań Rejonów Uprzemysłowionych PAN. Profesor nadzwyczajny 1970, zwyczajny 1977. Dyrektor Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN 1971 - 1985. Poseł do Sejmu PRL IV kadencji 1965 - 1969 wybrany w Okręgu Wyborczym Nr 68 w Ciechanowie. Członek Komisji Pracy i Spraw Socjalnych i Klubu Poselskiego ZSL. Do Sejmu PRL V kadencji 1969 - 1972 został wybrany w tym samym okręgu co uprzednio. Po odwołaniu Czesława Wycecha, został wybrany nowym marszałkiem sejmu 13.02.1971 -15.02 1972. Jednocześnie był przewodniczącym Klubu ZSL, członek Komisji Rolnictwa i Przemysłu Spożywczego. Dążył do wzmocnienia roli marszałka i nadania sejmowi większej niezależności. Członek Rady Państwa 1972 - 1976. Ponownie do Sejmu PRL VI kadencji 1972 - 1976 wszedł z Okręgu Wyborczego Nr 46 w Kutnie. Zasiadał w Komisji Rolnictwa i Przemysłu Spożywczego, przewodniczący Klubu Posłów ZSL i członek Łódzkiego Wojewódzkiego Zespołu Poselskiego. Do Sejmu PRL VII kadencji 1976 - 1980 wszedł z Okręgu Wyborczego Nr 13 w Częstochowie. Członek Komisji Nauki i Postępu Technicznego, Rolnictwa i Przemysłu Spożywczego oraz Częstochowskiego Wojewódzkiego Zespołu Poselskiego, pracował w Klubie Poselskim ZSL, ale już nie pełnił funkcji przewodniczącego Klubu. Zasiadał w licznych radach i towarzystwach naukowych m. in. w Radzie Naukowej Zakładu Historii Ruchu Ludowego. Autor licznych prac naukowych i artykułów z zakresu problematyki wsi i polityki ZSL. Odznaczony m. in. Krzyżem Komandorskim i Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Orderem Sztandaru Pracy I klasy, Krzyżem Walecznych i Krzyżem Partyzanckim.

Czesław Wycech (1899-1977)

Marszałek Sejmu PRL II kadencji (1957-1961), III kadencji (1961-1965), IV kadencji (1965-1969) i V kadencji (1969-1971).

Urodzony 20.07.1899 w Wilczogębach w powiecie węgrowskim, w rodzinie chłopskiej. Zmarł 26.05.1977 w Warszawie. Ukończył Seminarium Nauczycielskie w Ursynowie 1918, Wyższy Kurs Nauczycielski w Warszawie 1924, Wydział Przyrodniczy Państwowego Instytutu Nauczycielskiego 1926. Nauczyciel w szkołach powszechnych 1919 - 1937. Działalność partyjną rozpoczął w PSL"Wyzwolenie" 1918. Sekretarz Zarządu Powiatowego w Węgrowie 1922 - 1925. Członek Stronnictwa Ludowego 1931 - 1939. Członek Związku Nauczycielstwa Szkół Powszechnych od 1919. Współtwórca zjednoczenia organizacji nauczycielskich w Związek Nauczycielstwa Polskiego, przewodniczący Wydziału Organizacyjnego ZNP 1938. Podczas II wojny światowej od 10.1939 pracował w Tajnej Organizacji Nauczycielskiej. Kierownik Departamentu Oświaty i Kultury Delegatury Rządu RP na Kraj 1940 - 1945. Minister oświaty w Tymczasowym Rządzie Jedności Narodowej 1945 - 1947. Propagator reformy szkolnictwa i zwalczania analfabetyzmu. Zasiadał w Radzie Naczelnej i Naczelnym Komitecie Wykonawczym PSL 1946 - 1947. Rozbieżność poglądów między Stanisławem Mikołajczykiem a Czesławem Wycechem doprowadziła do ostrych walk w łonie PSL-u i w efekcie do wykluczenia go ze stronnictwa. Wraz z Józefem Niećką przy poparciu PPR-u i aparatu bezpieczeństwa publicznego utworzył antymikołajczykowską Lewicę PSL. Natychmiast po wyjeździe z kraju Stanisława Mikołajczyka uczestniczył w usunięciu legalnego kierownictwa PSL-u 21.10.1947 i przyjął funkcję przewodniczącego Rady Naczelnej oraz wiceprezesa Naczelnego Komitetu Wykonawczego PSL"Lewica". Prowadził prace na rzecz zjednoczenia ruchu ludowego. Efektem było podpisanie deklaracji o współpracy i jedności działania PSL i SL 10.05.1948. Wiceprzewodniczący NKW ZSL 1949 - 1956, następnie członek Prezydium NKW i ponownie wiceprzewodniczący 1956 - 1962, prezes NK ZSL 1962 - 1971. Oprócz działalności partyjnej pełnił szereg funkcji administracyjnych i społecznych: wiceprezes Centralnego Związku Spółdzielczego 1950 - 1954, naczelny dyrektor Państwowych Wydawnictw Rolniczych i Leśnych do 1956, prezes Zarządu Głównego Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej 1957 - 1971, członek Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu 1958 - 1971. Przez wiele lat prezes Krajowego Komitetu Społecznego Funduszu Szkół i Internatów, przewodniczący Komisji Historii Ruchu Ludowego przy NK ZSL 1956 - 1959. Redaktor naczelny "Przeglądu Historyczno-Oświatowego" a od 1959 "Roczników Dziejów Ruchu Ludowego", przewodniczący Rady Redakcyjnej do 1966. Inicjator powołania placówki naukowej p.n. "Zakład Historii Ruchu Ludowego" 01.1960. Działalność poselską zapoczątkował 29.12.1945, kiedy to za zgodą Bolesława Bieruta został mianowany posłem do Krajowej Rady Narodowej. Zasiadał w ławach poselskich w kolejnych sejmach 1947 - 1972. Do Sejmu Ustawodawczego 1947 - 1952 wybrany został w Okręgu Wyborczym Nr 5 w Mińsku Mazowieckim i przewodniczył od 11.1947 poselskiemu Klubowi PSL "Lewica". Po włączeniu w 1947 mikołajczykowskiego Klubu PSL do Klubu PSL "Lewica", został przewodniczącym Klubu Poselskiego PSL od 16.11.1947, przewodniczący Komisji Oświaty i Nauki od 25 10.1949. Do Sejmu PRL I kadencji 1952 - 1956 wybrany w Okręgu Wyborczego Nr 37 w Gdyni. Zastępca przewodniczącego w Komisji Oświaty, Nauki i Kultury, członek Gdańskiego Wojewódzkiego Zespołu Poselskiego. Zastępcą przewodniczącego Rady Państwa 1956 - 1957. Do Sejmu PRL II kadencji 1957 - 1961 wszedł z Okręgu Wyborczego Nr 1 w Warszawie-Śródmieście i został wybrany marszałkiem Sejmu. Stanowisko marszałka pełnił jeszcze trzykrotnie, w Sejmie PRL III kadencji 1961 - 1965, gdzie wszedł z Okręgu Wyborczego Nr 1 w Warszawie-Śródmieście, w Sejmie IV kadencji 1965 - 1969, gdzie wszedł z Okręgu Wyborczego nr 73 w Siedlcach, w Sejmie V kadencji 1969 - 1972, gdzie wszedł z Okręgu Wyborczego Nr 73 w Siedlcach. Pomimo czterokrotnego marszałkowania nie odgrywał w sejmie decydującej roli. Faktycznie o wszystkim decydowała partia i jej PZPR-owski wicemarszałek Zenon Kliszko. Odwołany z funkcji marszałka przez Prezydium Sejmu 13.02.1971 w związku ze zmianami w kierownictwie PZPR. Autor wielu prac o tematyce społecznej, rolnej i politycznej. Odznaczony m. in. Orderem Budowniczych Polski Ludowej 1959.

Jan Dembowski (1889-1963)

Marszałek Sejmu PRL I Kadencji (1952-1956)

Urodzony 26.12.1889 w Petersburgu, w rodzinie inteligenckiej. Zmarł 22 września 1963 w Warszawie. Ukończył gimnazium w Tambowie 1907, studiował nauki przyrodnicze na uniwersytecie w Petersburgu 1908 - 1912 i w Biologische Versuchsanstalt w Wiedniu 1914. Pracownik naukowy w Instytucie Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego w Warszawie 1919 - 1934. Doktor filozofii 1921, habilitacja z zoologii 1922. Brał udział w badaniach prowadzonych przez Morskie Stacje Biologiczne w Ville Franche-sur-Mer, Neapolu, Bergen i w Woods Hole 1924 - 1925. W 1926 zaproponowano mu objęcie Katedry Biologii Uniwersytetu Warszawskiego. Władze oświatowe nie zaakceptowały jego kandydatury ze względu na radykalne idee społeczne, jakich był zwolennikiem. Wykładał: biologię w gimnazjum K. Kulwiecia 1918 - 1930, zoologię w Wolnej Wszechnicy Polskiej 1920 - 1930 i w Państwowym Instytucie Nauczycielskim w Warszawie 1921 - 1930, zoologię systematyczną i parazytologię na Uniwersytecie Warszawskim 1922 - 1934. Tytuł profesora nadzwyczajnego otrzymał w 1934 i od tego też roku do 1939 prowadził wykłady z biologii ogólnej na Uniwersytecie im. Stefana Batorego w Wilnie. W latach 1940 - 1941 wykładał ewolucjonizm na Uniwersytecie Marksizmu-Leninizmu w Wilnie. Działacz Związku Patriotów Polskich i współpracownik Instytutu Biologii Eksperymentalnej Akademii Nauk Medycznych w Moskwie 1944 - 1946, jednocześnie attaché naukowy przy Ambasadzie RP w Moskwie do 1947. Profesor zwyczajny zatrudniony na Uniwersytecie Łódzkim 1947 - 1952. Dyrektor Instytutu Biologii Doświadczalnej w Warszawie 1947 - 1961. Przewodniczący Polskiego Komitetu Obrońców Pokoju 1948 - 1952. Członek Komisji Konstytucyjnej Sejmu Ustawodawczego od 26.05.1951. Współtwórca i członek Polskiej Akademii Nauk 1951, prezes PAN 06.1952 - 12.1956. Przewodniczący Komitetu Nagród Państwowych i członek Komitetu Międznarodowej Nagrody Leninowskiej. Zastępca przewodniczącego Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Narodowego 1952 - 1956. Wybrany w Okręgu Wyborczym Nr 1 m. st. Warszawy na posła do Sejmu PRL I kadencji, którego był marszałkiem 20.11.1952 - 20.11.1956. Zastępca przewodniczącego Rady Państwa 11.1952 - 02.1957. Był członkiem honorowym wielu uczelni i towarzystw naukowych m.in. Akademii Nauk ZSRR, Węgierskiej Akademii Nauk. Autor ponad 120 prac naukowych i popularnonaukowych z zoologii doświadczalnej i psychologii zwierząt. Otrzymał nagrody państwowe I st. za całokształt działalności naukowej w 1949 i 1955, odznaczony m. in. Orderem Budowniczych Polski Ludowej 1954.

Władysław Kowalski (1894-1958)

Marszałek Sejmu Ustawodawczego w latach 1947-1952

Urodzony 26.08.1894 w Paprotni koło Rawy Mazowieckiej w rodzinie chłopskiej. Samouk. Przed I wojną światową był sympatykiem radykalnego odłamu ruchu chłopskiego, skupionego wokół pisma "Zaranie". Podczas wojny 1914 - 1918 służył przez kilka miesięcy w Legionie Puławskim, następnie w regularnej armii rosyjskiej. Od 1919 członek PSL "Wyzwolenie", prezes Powiatowego Zarządu PSL "Wyzwolenie" w Rawie Mazowieckiej 1921 - 1922 a następnie członek Zarządu Głównego PSL "Wyzwolenie" 1923. Od grudnia 1925 członek Komitetu Centralnego Niezależnej Partii Chłopskiej a następnie od 1927 jeden z założycieli i działaczy Zjednoczenia Lewicy Chłopskiej "Samopomoc". Członek Komunistycznej Partii Polskiej po 1928. Pracował w Centralnym Wydziale Rolnym KPP, utrzymywał bliskie kontakty z komunistami radzieckimi. Po rozwiązaniu Zjednoczenia Lewicy Chłopskiej "Samopomoc" (27.05.1931) zamieszkał we wsi Solipse pod Warszawą i zajął się działalnością literacką. Debiutował jako publicysta w 1918 na łamach pisma "Wyzwolenie". Za przynależność do KPP został w maju 1932 aresztowany i skazany wyrokiem sądu na trzy miesiące więzienia. Po zaliczeniu aresztu śledczego zwolniony za kaucją. Po rozwiązaniu KPP 1938 nadal pozostał w nieformalnej grupie komunistycznej skupionej wokół Alfreda Fiderkiewicza. Współorganizator komunistycznej grupy "Proletariusz" od 1941, kierownik Wydziału Wiejskiego Polskiej Partii Robotniczej 1942 - 1943. Uczestnik pierwszego posiedzenia Krajowej Rady Narodowej 31.12.1943. Uznany przez kierownictwo PPR za reprezentanta ruchu ludowego, brał udział w pracach przygotowawczych do utworzenia Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego jako wiceprezes Zarządu Głównego Stronnictwa Ludowego. Jeden z organizatorów odrodzonego Stronnictwa Ludowego w Lublinie w styczniu 1945. Pierwszy zastępca przewodniczącego KRN 06.05.1945. Brał udział w rozmowach w Moskwie dotyczących utworzenia Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej a po jego powołaniu otrzymał tekę ministra kultury i sztuki 28.06.1945. W prezydium KRN pozostał do 1947. Wybrany z listy państwowej na posła do Sejmu Ustawodawczego, którego został marszałkiem 1947 - 1952. Jednocześnie był przewodniczącym Klubu Posłów SL. Jako marszałek sejmu akceptował wnioski Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego w sprawie tymczasowych aresztowań posłów, wyrażał zgodę na wszczęcie postępowania karnego wobec posła, nawet wtedy, gdy poseł był już wcześniej aresztowany bez zgody Sejmu (np. W.Lechowicz, W.Gomułka, M.Spychalski i in.). Członek władz naczelnych Stronnictwa Ludowego 1945 - 1949, od listopada 1949 prezes Naczelnego Komitetu Wykonawczego ZSL. Odwołany ze stanowiska prezesa NKW ZSL 10.1956 i członka Rady Państwa 11.1956, pozostaje członkiem NK ZSL do 1958. Zmarł w Warszawie śmiercią samobójczą 14.12.1958. Autor powieści, opowiadań i artykułów o tematyce wiejskiej. Odznaczony Orderem Sztandaru Pracy I kl., Wielką Wstęgą Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Partyzanckim i in.