I Rzeczpospolita

Kazimierz Nestor Sapieha (1754-1798)

Marszałek sejmu zwyczajnego w Warszawie, tzw. Czteroletniego, pod węzłem konfederacji Obojga Narodów 6 X 1788-29 V 1792.

Studiował w Szkole Rycerskiej 1767-71. Na Sejmie Wielkim w 1788 został marszałkiem konfederacji litewskiej. Początkowo skłaniał się ku stronnictwu hetmańskiemu (spokrewniony z hetmanem Franciszkiem Ksawerym Branickim), pod wpływem Stanisława Małachowskiego przeszedł na stronę zwolenników reform i zaprzysiągł Konstytucję 3 Maja. Ostro oprotestował przystąpienie Stanisława Augusta do konfederacji targowickiej i opuścił Polskę. Po wybuchu powstania kościuszkowskiego powrócił do kraju i walczył w randze kapitana artylerii, a po upadku insurekcji ponownie udał się na emigrację. Jego mowy sejmowe zostały wydane drukiem, wiersze publikował w „Zabawach Przyjemnych i Pożytecznych".

Stanisław Małachowski (1736-1809)

Marszałek sejmu zwyczajnego w Warszawie, tzw. Czteroletniego pod węzłem konfederacji Obojga Narodów 6 X 1788-29 V 1792.

Referendarz wielki koronny 1780 - 1792

Podpisał elekcję Stanisława Augusta (1764). Jeden z najznaczniejszych członków stronnictwa patriotycznego, popierał emancypacyjne dążenia mieszczan. Jako sędzia i marszałek Trybunału Koronnego od 1774 słynny z nieposzlakowanej uczciwości (zwano go polskim Arystydesem). Będąc marszałkiem Sejmu Wielkiego pracował nad zbliżeniem stanowisk stronnictwa patriotycznego i królewskiego. Uczestniczył w redagowaniu tekstu Konstytucji 3 Maja. W 1792 potępił publicznie konfederację targowicką i demonstracyjnie złożył urzędy, uprzednio limitując (zawieszając) obrady Sejmu Wielkiego. Kawaler Orderu Orła Białego (1782). W 1807 został prezesem Komisji Rządzącej Księstwa Warszawskiego, a później prezesem senatu Księstwa.

Kazimierz Krasiński (1725-1802)

Marszałek sejmu zwyczajnego w Warszawie 30 IX-9 XI 1782.

Starosta krasnostawski i nowomiejski od 1752, oboźny wielki koronny od 1763 (ostatni w Rzeczypospolitej).

W młodości przebywał na dworze króla Ludwika XV, a następnie kształcił się w szkole kadetów w Luneville u króla Stanisława Leszczyńskiego, od którego otrzymał tytuł szambelana. Posłując na sejm w 1748 popierał inicjatywę reform skarbowych. Kawaler Orderu Orła Białego w 1763. Po śmierci Augusta III popierał Sasów, ale podpisawszy elekcję Stanisława Augusta Poniatowskiego (1764) był lojalny wobec nowego króla, co szczególnie dało się zauważyć na sejmie w 1782, kiedy przewodnicząc obradom z dużym taktem hamował i łagodził burzliwe wystąpienia opozycji antykrólewskiej.

W 1788 podczas Sejmu Wielkiego został członkiem Komisji Wojskowej Obojga Narodów. Zwolennik Konstytucji 3 Maja, uczestniczył w insurekcji kościuszkowskiej, którą także wspomagał finansowo. Po rozbiorach patronował organizacjom niepodległościowym. Był mecenasem kultury — finansował druk książek i wypłacał honoraria tłumaczom dzieł naukowych — i dobrodziejem Kościoła. Pozostawił wielkie archiwum rodzinne.

Andrzej Mokronowski (Mokranowski, Mokronosik) (1713-1784)

Marszałek sejmu zwyczajnego w Warszawie pod węzłem konfederacji generalnej 26 VIII-31 X 1776.

Wojewoda mazowiecki od 1781.

Karierę wojskową rozpoczął pod koniec panowania Augusta II. W 1733 opowiedział się za Stanisławem Leszczyńskim i po przegranej króla udał się z nim na emigrację do Francji. Przez osiem lat służył jako wolontariusz w wojsku francuskim. Po powrocie do kraju przystał do stronnictwa „Patriotów" Potockich, przeciwników „Familii" Czartoryskich), kontynuując karierę wojskową i polityczną - był m.in. wielokrotnym posłem (ambasadorem) polskim do obcych dworów. Na sejmie 1748 protestował przeciwko przemarszowi wojsk rosyjskich przez Polskę. Z ramienia króla próbował mediacji z przywódcami konfederacji barskiej (1768). Wielokrotny poseł i członek Trybunału, zyskał sławę jako wybitny negocjator, szanowany nawet przez przeciwników. Kawaler Orderu Orła Białego (1776). Pierwszy polski mason, założyciel loży w Warszawie (1744).

Michał Hieronim Radziwiłł (1744-1831)

Marszałek sejmu nadzwyczajnego delegacyjnego w Warszawie pod węzłem konfederacji generalnej 19 IV 1773-11 IV 1775.

Miecznik litewski od 1771, kasztelan wileński od 1775, wojewoda wileński od 1790.

Kawaler Orderu Orła Białego (1773). Poseł z województwa brzeskiego na sejm w 1773, na którym podpisano pierwszy rozbiór Polski. Protegowany O. Stackelberga, ambasadora moskiewskiego, został marszałkiem izby poselskiej (obok Adama Ponińskiego), pełniąc tę niechlubną rolę do końca sejmu. Później wyjechał z kraju unikając procesu. Po powrocie nie podjął działalności politycznej. W VIII 1792 zgłosił akces do konfederacji targowickiej i w IV 1793 z jej ramienia został prezesem Komisji Edukacji Narodowej. Koniunkturalista, skąpiec (z własnym synem procesował się o majątek) i pieniacz, nie cieszył się sympatią i popularnością. W Nieborowie, swojej głównej rezydencji, prowadził wzorowe gospodarstwo rolne. Znany w Europie kolekcjoner i znawca dzieł sztuki, właściciel wspaniałej biblioteki, zawierającej m.in. prywatny księgozbiór króla Ludwika XVIII. Jego żona, Helena z Przeździeckich była założycielką Arkadii, najsłynniejszego polskiego parku romantycznego.

Karol Stanisław Radziwiłł (1734-1790)

Marszałek sejmu nadzwyczajnego w Warszawie pod węzłem konfederacji radomskiej 5 X 1767-5 III 1768.

Miecznik litewski od 1752, wojewoda wileński 1762-64 oraz 1768-90

Zwany „Panie Kochanku”. Już w wieku 14 lat posłował z powiatu oszmiańskiego na sejm 1748. Przeciwnik „Familii" Czartoryskich, a później króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Jako marszałek konfederacji radomskiej (1767) był posłusznym wykonawcą poleceń ambasadora rosyjskiego Repnina. Przystąpił do konfederacji barskiej (1768) i został członkiem jej Generalności. Po upadku konfederacji emigrował, a w 1777 pogodzony z królem, wrócił do kraju. Osiadł w Nieświeżu nie biorąc udziału w życiu publicznym. Na początku Sejmu Wielkiego (1788) zbliżył się do antykrólewskiego stronnictwa hetmańskiego. Uwielbiany przez szlachtę, którą hojnie podejmował w Nieświeżu, był jedną z najbarwniejszych postaci swojej epoki i bohaterem wielu anegdot, które przeszły do legendy i literatury (m.in. bohaterem Pamiątek Soplicy Henryka Rzewuskiego).

Celestyn Czaplic (1723-1804)

Marszałek sejmu zwyczajnego w Warszawie 6 X-29 XI 1766.

Podczaszy kijowski od 1746, podkomorzy wołyński od 1765, łowczy wielki koronny 1773-84.

Pochodził ze średniozamożnej szlachty ruskiej. Karierę polityczną i wojskową rozpoczął na dworze księcia Antoniego Lubomirskiego. Posłował na osiem sejmów (1752-88), działał w różnych komisjach i sprawował wiele funkcji publicznych. Kawaler Orderu Orła Białego (1775). Powszechnie znany i lubiany polityk, uważany był za mistrza rokowań i kompromisu. Jako marszałek sejmu (z ramienia Czartoryskich) prowadził obrady zręcznie i taktownie. Członek Rady Nieustającej (1778-80). Na Sejmie Czteroletnim wszedł w skład Komisji Wojskowej, później odsunął się od życia publicznego. Pisywał popularne wiersze i piosenki, bywał na obiadach czwartkowych, przyjaźnił się z Franciszkiem Bohomolcem.

Jacek (Hiacynt) Małachowski (1737-1821)

Marszałek sejmu koronacyjnego w Warszawie 3-20 XII 1764.

Podstoli koronny od 1764, referendarz koronny 1764-80, podkanclerzy od 1780 i kanclerz wielki koronny od 1786.

Początkowo przeciwnik Rosji, po wybuchu konfederacji barskiej stanął po stronie króla i zbliżył się do orientacji prorosyjskiej. Jako członek Rady Nieustającej (1774-78) ostro potępił zawłaszczenie przez niektórych magnatów majątków pojezuickich, postulując przekazanie dochodów z nich na cele Komisji Edukacji Narodowej, której członkiem był do 1792. Przeciwny reformom Sejmu Wielkiego i Konstytucji 3 Maja, w obawie przed interwencją rosyjską, przystąpił do konfederacji targowickiej (1792). W czasie insurekcji kościuszkowskiej musiał się ukrywać. Dążył do uzdrowienia polskiego systemu monetarnego i propagował rozwój przemysłu. W swoich dobrach zbudował wiele fabryk, m.in. fajansów w Ćmielowie.

Adam Kazimierz Czartoryski (1734-1823)

Marszałek sejmów: konwokacyjnego w Warszawie 7 V-23 VI 1764 i nadzwyczajnego w Warszawie 26-28 VI 1812.

Generał ziem podolskich od 1758.

Przed 1763 pierwszy kandydat „Familii" Czartoryskich na tron polski. Po śmierci Augusta III zrzekł się tego zaszczytu, podpisując elekcję Stanisława Augusta Poniatowskiego i przyjmując laskę marszałkowską sejmu konwokacyjnego w 1764. Na pierwszym posiedzeniu obu izb parlamentu wygłosił słynną mowę popierającą i zapowiadającą reformy. Jeden z czołowych reformatorów doby stanisławowskiej. Kawaler Orderu Orła Białego (1764). Komediopisarz, teoretyk i krytyk literacki, publicysta polityczny, był mecenasem artystów i literatów, finansował wiele inicjatyw kulturalnych - pod jego auspicjami wychodził „Monitor". Jako komendant Szkoły Rycerskiej (od 1768) patronował wydawaniu podręczników i opiekował się adeptami, opracował słynny Katechizm kadecki (1774). Jeden z najaktywniejszych twórców Komisji Edukacji Narodowej. Poseł na Sejm Wielki (1788-91) i zwolennik Konstytucji 3 Maja, członek Towarzystwa Przyjaciół Konstytucji. Wieloletni członek warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, nadzorował i finansował monumentalne dzieło Samuela Bogumiła Lindego Słownik jeżyka polskiego. Jeden z najwybitniejszych mężów stanu i myślicieli epoki, razem z żoną, Izabellą z Flemmingów, stworzyli w swojej siedzibie - Puławach - ośrodek życia artystycznego.

Antoni Benedykt Konstanty Lubomirski (?-1761)

Marszałek sejmu zwyczajnego w Warszawie 3 X-14 XI 1746.

Miecznik koronny od 1754, starosta koźmiński.

Podpisał elekcję Stanisława Leszczyńskiego (1733), później pogodził się z Sasem. Był stronnikiem hetmana Józefa Potockiego (przeciwnika Czartoryskich). Wielokrotny poseł na sejmy, uznawany za wybitnego mówcę sejmowego – miał wielki wpływ na szlachtę. Na sejmie w 1738 żądat wyjścia wojsk rosyjskich, zaś w 1744, przedstawiając konkretny projekt, domagał się zwiększenia liczby żołnierzy. Nie mogąc przeprowadzić żadnej ustawy na sejmie obradującym pod jego laską, nazwał go „zgromadzeniem bezdusznym". Na sejmie w 1748 wygłosił wiele mów propagujących reformy ekonomiczne, podatkowe i wojskowe, a także o zasadzie większości głosów (przeciw liberum veto). Po ukazaniu się drukiem (1760) O skutecznym rad sposobie Stanisława Konarskiego, skierował do autora list gratulacyjny, a kilkadziesiąt egzemplarzy dzieła rozesłał wśród szlachty.

Tadeusz Franciszek Ogiński (1712-1783)

Marszałek sejmu zwyczajnego w Grodnie 5 X-19 XI 1744.

Pisarz wielki litewski od 1737, starosta oszmiański od 1740, kasztelan od 1744 i wojewoda trocki od 1770.

W 1733 podpisał elekcję Stanisława Leszczyńskiego i czynnie stawał w jego obronie. Po abdykacji monarchy, na sejmie pacyfikacyjnym w 1736 uznał Augusta III. Kawaler Orderu Orła Białego (1742). Wielokrotny, aktywnie działający poseł - jego liczne mowy poselskie były publikowane drukiem. Podpisał elekcję Stanisława Augusta (1764), był członkiem Rady Nieustającej (1776-78). Finansował przekład i wydanie dzieła naukowego Theatrum politicum (Wilno 1771).

Wacław Rzewuski (1706-1779)

Marszałek sejmu nadzwyczajnego pacyfikacyjnego w Warszawie 25 VI-9 VII 1736.

Pisarz polny koronny od 1732, wojewoda podolski 1736-50 i 1756-65, hetman polny koronny od 1752, wojewoda krakowski od 1762, hetman wielki koronny 1773-74.

Początkowo zwolennik Stanisława Leszczyńskiego, później przeszedł na stronę Augusta III. W głośnej polemice ze Stanisławem Konarskim bronił zasady liberum veto. W czasie sejmu 1767 podejrzany o przygotowanie konfederacji porwany i uwięziony wraz z synem przez Rosjan w Kałudze. Po powrocie do kraju w 1773 na pamiątkę niewoli nosił brodę. Jako hetman ufortyfikował i uzbroił za własne pieniądze twierdzę w Kamieńcu Podolskim oraz ustanowił tam załogę z 2000 żołnierzy. W swojej rezydencji w Podhorcach utworzył teatr (działający 1754-67), gdzie wystawiano m.in. sztuki polskie. Autor dwu tragedii z dziejów Polski (Żółkiewski i Władysław pod Warną) i wierszowanego traktatu o poezji (1762), pisał także wiersze

Michał Józef Massalski (przed 1700-1768)

Marszałek sejmu konwokacyjnego w Warszawie 27 IV-23 V 1733.

Pisarz wielki litewski od 1726, wojewoda mścisławski od 1737, kasztelan trocki od 1742, kasztelan wileński i hetman polny litewski od 1744, hetman wielki litewski od 1762.

Jako marszałek sejmu konwokacyjnego podpisał elekcję Stanisława Leszczyńskiego, a następnie walczył w obronie monarchy w szeregach konfederacji dzikowskiej. Później pogodził się z Augustem III i był stronnikiem „Familii" Czartoryskich oraz zwolennikiem sojuszu z Rosją. W 1764 na sejmie konwokacyjnym protestował przeciw reformom wojskowym ograniczającym władzę hetmanów. Na sejmie 1766 występował przeciw Komisji Wojskowej Litewskiej (organowi kontrolującemu poczynania hetmanów). Jednocześnie był zwolennikiem zwiększenia liczebności wojska - m.in. na sejmie 1744 wysunął projekt, by co pięćdziesiąty chłop został żołnierzem utrzymywanym przez włościan wolnych od służby. Dlatego też sprzeciwiał się zniesieniu wszystkich podatków z dóbr szlacheckich.

Teodor Lubomirski (1683-1745)

Zagajał sejmy nadzwyczajne w Grodnie: 22-27 VIII 1729 zerwany przed obiorem marszałka i 2-14 X 1730 w zastępstwie zmarłego marszałka ostatniego sejmu Stefana Potockiego.

Starosta spiski od 1700, wojewoda krakowski od 1732, feldmarszałek austriacki od 1736.

Syn Stanisława Herakliusza Lubomirskiego. Zwolennik Stanisława Leszczyńskiego, po którego stronie w latach 1703-09 prowadził z sukcesami wojnę partyzancką w Małopolsce. Później, choć należał do liderów opozycyjnego stronnictwa Potockich, pogodził się z Augustem II. W 1733 poparł kandydaturę Augusta III na tron polski. Kawaler Orderu Orła Białego (1730). Opowiadał się za zreformowaniem i pomnożeniem wojska. Utrzymywał przyjazne stosunki ze Stanisławom Konarskim i finansował Collegium Nobilium.

Franciszek Maksymilian Ossoliński (1676-1756)

Marszałek sejmu zwyczajnego w Warszawie 5 X-16 XI 1722.

Podskarbi nadworny koronny od 1713, starosta sandomierski od 1720, podskarbi wielki koronny 1729-36.

Karierę polityczną i wojskową rozpoczął w końcu XVII w. pod protektoratem Stanisława Szczuki (póz. 27). Sekretarz prywatny Augusta II i jeden z najbliższych współpracowników króla, kawaler Orderu Orła Białego (1709). Jako podskarbi królewski prowadził politykę nastawioną na powiększenie dochodów z ceł królewskich (wydał m.in. uniwersał skarbowy w celu ukrócenia nadużyć). Zwolennik wzmocnienia władzy królewskiej, w walkach z opozycją hetmańską bronił króla i żądał karania obywateli spiskujących z Rosją. Wielokrotny poseł na sejmy od 1718. Będąc marszałkiem zerwanego sejmu przestrzegał, że zrywanie sejmów może prowadzić do upadku Rzeczypospolitej.

W 1733 podpisał elekcję Stanisława Leszczyńskiego, stanął zbrojnie w obronie monarchy, a po kapitulacji Gdańska w 1734 został ujęty przez Rosjan. Nie podporządkował się Augustowi III i od 1736 przebywał na dworze Leszczyńskiego w Luneville w Lotaryngii. Ostatnie lata życia poświęcił działalności społecznej, kulturalnej i kolekcjonerskiej. Jego słynna biblioteka dała początek zbiorom fundacji im. Ossolińskich.

Stanisław Ernest Denhoff (ok. 1673-1728)

Marszałek sejmów nadzwyczajnych w Warszawie: 5-19 IV 1712, 31 XII 1712-21 II 1713.

Starosta kościerzyński, łowczy wielki litewski od 1697, hetman polny litewski (bez krzesła senatorskiego!) od 1709, miecznik wielki koronny i wojewoda połocki od 1721, kawaler Orderu Orła Białego w 1705.

Pochodził z możnej rodziny inflanckiej. Posłował na sejm elekcyjny w 1697, na którym podpisał wybór Augusta II Wettina. Marszałek popierającej Augusta II małopolskiej konfederacji zawiązanej w Sandomierzu w 1702, 11 VI 1703 zagaił obrady sejmu nadzwyczajnego lubelskiego, na którym wybrany został komisarzem do uregulowania sporów granicznych ze Śląskiem. Jeden z twórców, a od 20 V 1704 marszałek generalnej (czyli ogólnopolskiej) konfederacji sandomierskiej grupującej lojalną wobec Augusta II większość narodu, był przeciwnikiem detronizacji monarchy. Ciesząc się dużą popularnością wśród szlachty i wojska godność marszałka utrzymywał do Sejmu Niemego w 1717, rozwiązującego konfederację sandomierską. Przewodniczył Walnej Radzie Warszawskiej w 1710, na której dokonano legalizacji powrotu Augusta II na tron Polski. Po 1717, oburzony na króla za ograniczanie prerogatyw hetmańskich (m.in. wydzielenie autoramentu cudzoziemskiego), przeszedł do opozycji.

Michał Serwacy Wiśniowiecki (1680-1744)

Marszałek sejmu nadzwyczajnego w Lublinie 11 VI-19 VIII 1703.

Hetman polny litewski 1702-03 i 1707-35, kasztelan wileński od 1703, hetman wielki litewski 1703-07 i od 1735, wojewoda wileński 1706-07 i od 1735 oraz kanclerz wielki litewski od 1720.

Początkowo stronnik Augusta II, lider koalicji antysapieżyńskiej na Litwie, walczył pod Olkiennikami (1700). W 1707 przeszedł na stronę Leszczyńskiego. Po niewoli rosyjskiej (1707-09), przebywał na emigracji. Po powrocie do kraju 1716 pogodził się ostatecznie z Augustem II, a po jego śmierci w 1733, przy pomocy rosyjskiej przeprowadził elekcję Augusta III, przy którym stał wiernie. Był ostatnim z rodu książąt; jego pogrzeb w Wiśniczu uznano za najwspanialszy w Polsce w XVIII w. Pamiętnik Wiśniowieckiego opublikował Aleksander Przeździecki w dziele Podole, Wołyń i Ukraina (t. I, Wilno 1841).

Jan Szembek (?-1731)

Marszałek sejmu zwyczajnego w Warszawie 22 XII 1701-6 II 1702.

Referendarz koronny od 1699, podkanclerzy koronny 1703-11, kanclerz wielki koronny od 1712.

Gorliwy stronnik Augusta II, od 1703 faktycznie kierował polityką władcy. Popierał ideę monarchii dziedzicznej w Polsce. Na sejmie 1718 wystąpił z projektami reform skarbowych i ekonomicznych. Twórca potęgi rodu (brat prymasa), gorliwy katolik, fundator i dobroczyńca wielu kościołów i klasztorów.

Krzysztof Stanisław Zawisza (1666-1721)

Marszałek sejmów: koronacyjnego w Krakowie 17 IX-1 X 1697, pacyfikacyjnego w Warszawie 16-28 IV 1698, zwyczajnego w Grodnie 3 X-14 XI 1718, zwyczajnych w Warszawie 30 XII 1719--22 II 1720 i 30 IX-11 XI 1720.

Starosta od 1685 i wojewoda miński od 1718.

Uczestniczył w zawarciu traktatu z Rosją (1686, tzw. pokój Grzymułtowskiego). Pod Janem III Sobieskim walczył z Turkami. Po 1697 przechodził „od Sasa do Łasa", pod koniec życia został stronnikiem Augusta II. Na sejmie 1718 stanął po stronie zwolenników ograniczenia prerogatyw hetmańskich i jako marszałek izby przeprowadził odpowiednie uchwały. Poeta i pisarz polityczny, słynny zwłaszcza z mów sejmowych (wyd. m.in. 1728, 1738), autor obszernego pamiętnika (wyd. Julian Bartoszewicz, 1862).

Stanisław Antoni Szczuka (1652 lub 1654-1710)

Marszałek sejmów: nadzwyczajnego w Warszawie 17 XI 1688--1 IV 1689 i pacyfikacyjnego w Warszawie 16-30 VI 1699.

Referendarz koronny od 1688, poseł Rzeczypospolitej w Prusach w 1690, podkanclerzy wielki litewski od 1699.

Pochodził ze średniozamożnej szlachty, najwyższe stanowiska w państwie osiągnął dzięki własnym zdolnościom i pracowitości. Karierę rozpoczął jako sekretarz Jana III Sobieskiego. Po 1696 został doradcą Augusta II. W 1706 przeszedł na stronę Stanisława Leszczyńskiego. Pisarz polityczny — prócz mów sejmowych, opublikował rozważania o Rzeczypospolitej Eciipsis Poloniae Orbi Publice Demonstrata (1709), w których przedstawił projekty reform skarbu państwa (m.in. zwrot królewszczyzn) i wojska, a także postulował stworzenie sieci bezpłatnych szkół publicznych.

Hieronim Augustyn Lubomirski (ok. 1647-1706)

Marszałek sejmu zwyczajnego w Warszawie 10 1-21 V 1681.

Chorąży wielki koronny od 1676, marszałek nadworny koronny od 1683, podskarbi wielki koronny od 1692, kasztelan krakowski oraz hetman polny, a później wielki koronny od 1702.

Syn Jerzego Sebastiana Lubomirskiego, wybitny dowódca wojskowy. Pod rozkazami Sobieskiego walczył z Tatarami i Turkami (uczestniczył w zdobyciu Chocimia w 1673). Od 1664 kawaler maltański. Nie przystąpił do rokoszu ojca. Jako stronnik partii francuskiej, z jej poparciem został marszałkiem sejmu w 1681 (występował wówczas przeciw sojuszowi z Austrią). Od 1682 zwolennik ligi anty turecki ej, odznaczył się bohaterstwem w odsieczy wiedeńskiej (1683) i w późniejszych kampaniach na Węgrzech. W 1696 zwalczał na sejmie elekcyjnym kandydatury synów Jana III Sobieskiego. Stronnik Augusta II, po abdykacji króla był jednym z kandydatów do korony z poręki szwedzkiej. Po elekcji Stanisława Leszczyńskiego wycofał się z życia publicznego.

Mikołaj Hieronim Sieniawski (1645-1683)

Marszałek sejmu koronacyjnego w Krakowie 2-14 III 1676.

Wojewoda wołyński od 1680, hetman polny koronny od 1682.

Odznaczył się w wojnach z Kozakami i Tatarami za panowania Jana Kazimierza. Jako chorąży koronny towarzyszył Sobieskiemu w wyprawie chocimskiej (1673). Brał udział w odsieczy wiedeńskiej (1683). Jednomyślnie wybrany marszałkiem izby poselskiej na sejmie koronacyjnym 1676.

Stanisław Herakliusz Lubomirski (ok. 1642-1702)

Na sejmie elekcyjnym w Warszawie 2 V-19 VI 1669 zastępował chorego marszałka izby poselskiej Feliksa Kazimierza Potockiego. Marszałek sejmu zwyczajnego w Warszawie 9 IX-31 X 1670.

Podstoli koronny od 1669, marszałek nadworny koronny od 1673, marszałek wielki koronny od 1676 (po Janie Sobieskim).

Syn Jerzego Sebastiana Lubomirskiego, żonaty z Zofią Opalińską — córką Łukasza Opalińskiego, marszałka nadwornego koronnego — zwaną przez współczesnych "najuczeńszą Polką". Ojciec Teodora Lubomirskiego. Gruntownie i wszechstronnie wykształcony. Walczył ze Szwedami i Węgrami (m.in. wraz z ojcem uczestniczył w oblężeniu Torunia w 1658). W rokoszu ojca w 1664 nie brał udziału, starając się pośredniczyć w rokowaniach między buntownikiem i dworem królewskim. Na sądzie sejmowym w 1664 wystąpił z publiczną obroną ojca, a po jego śmierci starał się o unieważnienie przez sejm wyroku infamii (co osiągnął dopiero na sejmie elekcyjnym w 1669). Był stronnikiem polityki królowej Ludwiki Marii i gorącym orędownikiem elekcji vivente rege.

Sprawował liczne misje polityczne do Francji, Włoch i Hiszpanii. Stanowczo sprzeciwiał się abdykacji króla Jana Kazimierza.Od 1667 wielokrotny poseł na sejmy. Jego autorytetowi i doświadczeniu zawdzięczano doprowadzenie do końca obrad sejmu w 1670, któremu przewodniczył (poprzednie dwa zostały zerwane). Na sejmie tym stawał w obronie króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego przeciw stronnictwu „malkontentów". Podczas bezkrólewia 1673-74 opowiedział się po stronie swojego przyjaciela, Jana Sobieskiego.Był człowiekiem mądrym i uczciwym, wolnym od pychy ojca i dziada. W czynach i wypowiedziach publicznych kierował się interesem państwa polskiego. Wszechstronnie utalentowany, sławę międzynarodową zyskał jako autor licznych dzieł literackich i naukowych (pisywał wiersze, poematy, sztuki teatralne, dialogi i traktaty filozoficzne, historyczne i religijne) oraz przekładów. W 1699 opublikował De wnitate consillorum (wyd. poi. Próżność y prawda rady, 1705), przejmujący dialog polityczny, w którym przeprowadził analizę rozkładu życia politycznego Rzeczypospolitej u zarania rządów Augusta II Sasa. Fundator i dobroczyńca szkół, kolegium pijarskiego w Podoleńcu i wielu kościołów. Na jego polecenie Tylman z Gameren przebudował zamek książąt mazowieckich w Ujazdowie oraz wystawił kościół i klasztor Bernardynów w Czerniakowie pod Warszawą.

Feliks Kazmierz Potocki (ok. 1630-1702)

Marszałek sejmu elekcyjnego w Warszawie 2 V-19 VI 1669.

Podstoli koronny od 1664, wojewoda sieradzki od 1669, wojewoda krakowski od 1682, hetman polny koronny od 1692, kasztelan krakowski i hetman wielki koronny w 1702.

Walczył w wojnach z Kozakami, Węgrami i Rosją (1655-64). Jako marszałek sejmu elekcyjnego w 1669 przyczynił się do wyboru Michała Korybuta Wisniowieckiego na króla. Odznaczył się odwagą w wyprawie chocimskiej (1673). Podpisał elekcję Jana III Sobieskiego w 1674. Uczestniczył w wyprawie wiedeńskiej (1683) i do śmierci walczył z Tatarami i Turkami.

Jan Chryzostom Pieniążek (ok. 1630-1712)

Marszałek sejmu zwyczajnego w Warszawie 17 III-4 V 1666.

Starosta oświęcimski od 1666, wojewoda sieradzki od 1683.

Od 1661 dziewiętnaście razy był posłem na sejm z województwa krakowskiego. Podczas wojen ze Szwecją stał wiernie przy królu. Podpisał elekcje Michała Korybuta (1669) i Jana III (1674). W 1697 witał w Krakowie przybywającego na koronację Augusta II.

Jan Wielopolski (przed 1630-1680)

Marszałek sejmu nadzwyczajnego w Warszawie 20 II-l V 1662.

Starosta biecki od 1655, stolnik koronny od 1665, starosta krakowski od 1666, od 1677 podkanclerzy, a od 1678 kanclerz wielki koronny.

Pochodził z małopolskiej rodziny szlacheckiej wzbogaconej dzięki wieloletniemu zarządzaniu żupami solnymi (ojciec marszałka, także Jan, sprawował ten urząd w 1647 i 1662-68, zaś sam marszałek w 1672). Kształcił się w Krakowie i Strasburgu. Od 1661 wielokrotny poseł z Małopolski. Wierny stronnik króla Jana Kazimierza, godność marszałka izby poselskiej otrzymał z poparciem dworu. Na sejmie pod jego przewodnictwem, mimo wysiłków Wielopolskiego, ostatecznie upadła kwestia elekcji vivente rege. Wśród szlachty był mniej popularny niż ojciec. Zarzucano mu wynoszenie się ponad stan szlachecki — był pierwszym z rodu używającym tytułu hrabiego na Pieskowej Skale (tytuł ten w 1656 uzyskał od cesarza Jan Wielopolski senior podczas odbywanego poselstwa pieczętującego sojusz polsko-habsburski). Zręczny i obrotny w budowaniu potęgi i zamożności rodu — jego małżeństwo z Krystyną Komorowską spowodowało przejście w ręce Wielopolskich w 1729 (w następnym pokoleniu) bogatej ordynacji pińczowskiej Myszkowskich.

Pod koniec życia był w opozycji do polityki króla Jana III Sobieskiego.

Michał Kazimierz Radziwiłł (1635-1680)

Marszałek sejmu zwyczajnego w Warszawie 2 V - 18 VII 1661.

Stolnik litewski od 1652, krajczy litewski od 1653, podkanclerzy i hetman polny litewski od 1668.

W 1648 towarzysząc ojcu na sejmie elekcyjnym, głosował na Jana Kazimierza. Podczas wojen ze Szwecją był stronnikiem króla (brał udział m.in. w bitwach pod Warszawą i Prostkami). Opowiadał się za elekcją vivente rege i z tego też względu został marszałkiem izby poselskiej w 1661 jako kandydat dworu królewskiego. Popierał starania Jana Sobieskiego — swego szwagra — o koronę,a po jego elekcji był jednym z najbliższych współpracowników króla.

Jan Kazimierz Umiastowski (?-1659)

Marszałek sejmu nadzwyczajnego w Warszawie 19 V-20 VI 1655.

Pisarz ziemski brzeski od 1648, sędzia ziemski i podkomorzy brzeskiod 1654.

Poseł z województwa brzeskiego na sejm konwokacyjny 1633, deputat na trybunał wileński w 1635.

Krzysztof Zygmunt Pac (1621-1684)

Marszałek sejmu nadzwyczajnego w Brześciu Litewskim24 III-7 IV 1653.

Chorąży litewski od 1646, kanclerz wielki litewski od 1658.

Od 1657 jeden z głównych przywódców obozu dworskiego; opowiadał się za elekcją vivente rege i programem naprawy Rzeczypospolitej. Należał do twórców traktatu oliwskiego (1660). Doprowadził do podpisania rozejmu z Rosją w Andruszowie (1667) i był rzecznikiem przymierza polsko-rosyjskiego przeciw Turcji. Na sejmie elekcyjnym 1669 poparł kandydaturę Michała Korybuta Wiśniowieckiego. Na sejmie konwokacyjnym 1674 wystąpił jako przeciwnik Jana Sobieskiego.

Jeden z najbogatszych magnatów Rzeczypospolitej, właściciel słynnych z przepychu rezydencji. O jego pałacu w Jeznie król Jan Kazimierz powiedział: „Wart Pac pałaca, jak pałac Paca".

Andrzej Maksymilian Fredro (ok. 1620-1679)

Marszałek sejmu zwyczajnego w Warszawie 26 1-11 III 1652.

Kasztelan lwowski od 1654, wojewoda podolski od 1676.

W 1649 i 1651 wystawił własnym kosztem chorągiew husarską do walk z Kozakami pod Zborowem i Beresteczkiem. Posłował do Siedmiogrodu w 1651. Rzecznik „złotej wolności" szlacheckiej, był przeciwny elekcji vivente rege i innym reformom ustrojowym. Jako marszałek pierwszego zerwanego przez Władysława Sicińskiego sejmu w 1652 uznał legalność zasady liberum veto. Jednakże na sejmiku deputackim w 1656 protestującego Niezabitowskiego usiłował zmusić do milczenia za pomocą szabli, jako że: „nie może jeden imieniem wszystkich kontradykować". Autor dzieł politycznych i wojskowych, m.in.: Militarium seu axiomatum belli... (1668), zawierającego interesujące koncepcje organizacji życia gospodarczego. Największe jednak uznanie przyniosły mu napisane w języku polskim Przysłowia mów potocznych albo przestrogi: obyczajowe, radne, wojenne (1659).

Wincenty Aleksander Korwin Gosiewski (Gąsiewski) (?-1662)

Marszałek sejmu zwyczajnego w Warszawie 21 XI-24 XII 1650.

Stolnik wielki litewski od 1646, podskarbi wielki litewski od 1652, hetman polny litewski od 1654.

Walczył z Kozakami (1648-51), odznaczył się w bitwach pod Łojowem (1649) i pod Czarnobylem (1651). W czasie najazdu szwedzkiego w 1655 podpisał w Kiejdanach akt uznania króla Karola Gustawa. Później wystąpił przeciw układom kiejdariskim i został uwięziony przez Janusza Radziwiłła. Pod odzyskaniu wolności rozpoczął wojnę przeciwko Szwedom na Litwie. Brał udział w bitwie warszawskiej (1656). Wysłany przez Jana Kazimierza do Prus; odniósł zwycięstwo pod Prostkami. Doprowadził do zawarcia traktatów welawsko-bydgoskich z elektorem brandenburskim Fryderykiem Wilhelmem. Pobity przez Rosjan pod Werkami (1658), został wzięty do niewoli. Po powrocie do kraju w 1662 związał się ze stronnictwem profrancuskim. Usiłował nakłonić skonfederowane wojska litewskie do poparcia polityki dworu. Oskarżony przez konfederatów o zdradę, został uprowadzony z Wilna i rozstrzelany.

Hieronim Radziejowski (1612-1667)

Marszałek sejmu zwyczajnego w Warszawie 13 XI - 27 III 1645.

Starosta sochaczewski od 1643, podkanclerzy koronny od 1651.

Na sejmiku w Rawie Mazowieckiej w 1647 występował jako trybun szlachecki i rzecznik szlachty niezadowolonej z polityki dworu. Wielokrotny poseł na sejmy. Intrygi przeciwko Janowi Kazimierzowi oraz zdobyte pod Beresteczkiem jego listy do Kozaków, w których otwarcie występował przeciwko dworowi, spowodowały, że król zamierzał pozbawić go urzędu. Podczas rozwodu z żoną, Elżbietą ze Słuszków Kazanowską, zbrojnie dochodził praw majątkowych (1652). Postawiony przed sąd marszałkowski został skazany na śmierć za zbrodnię obrazy majestatu. Próby kasacji wyroku w Trybunale Piotrkowskim spowodowały pozwanie go przed sąd sejmowy, który utrzymał wyrok w mocy. Radziejowski zbiegł z kraju i udał się do Szwecji. W 1655, przy boku króla Karola Gustawa, brał udział w najeździe na Polskę. Na sejmie w 1662, w wyniku licznych intryg i nacisków, został przywrócony do czci. W 1667 wysłany do Porty Ottomańskiej (Turcji), zmarł podczas pełnienia misji dyplomatycznej.

Jerzy Sebastian Lubomirski (ok. 1616-1667)

Marszałek sejmu zwyczajnego w Warszawie 1 II – 29 III 1643

Marszałek wielki koronny od 1650, hetman polny koronny od 1657

Na sejmie w 1644 wystąpił przeciw królewskim planom wojny z Turcją. Znakomity wódz podczas wojen z Kozakami, Szwedami, Węgrami i Rosją (1648-60; m. in. w 1657 rozgromił wojska Jerzego Rakoczego i wkroczył do Siedmiogrodu, w 1660 zmusił Rosjan do kapitulacji pod Cudnowem). Przeciwny polityce Jana Kazimierza zmierzającej do wzmocnienia władzy królewskiej, bronił „złotej wolności”. Oskarżony przez króla o zdradę stanu, wyrokiem sądu sejmowego został pozbawiony urzędów i skazany na banicję. Z jego inspiracji zerwane zostały sejmy w 1665 (przez Piotra Telefusa i Władysława Łosia) i w 1666 (przez Kaspra Miaskowskiego i Teodora Łukomskiego). W 1665 wzniecił rokosz i na czele wojsk zaciężnych i pospolitego ruszenia pokonał wojska królewskie pod Częstochową, a w 1666 pod Mątwami (wojskami królewskimi dowodził Jan Sobieski, późniejszy król). Ugoda w Łęgonicach przywróciła Lubomirskiego do dostojeństw, króla zmusiła do rezygnacji z planów elekcji vivente rege, a pośrednio doprowadziła do abdykacji monarchy w 1668.Jeden z najwybitniejszych magnatów polskich poł. XVII wieku. Wielokrotny poseł. Świetny mówca, wódz i polityk o wielkich ambicjach osobistych.

Bogusław Leszczyński (ok. 1612-1659)

Marszałek sejmów: zwyczajnego w Warszawie 20 VII – 4 X 1641, konwokacyjnego w Warszawie 16 VII – 1 VIII 1648, zwyczajnego w Warszawie 22 XI 1649 – 13 I 1650

Starosta generalny Wielkopolski od 1642, podskarbi wielki koronny od 1650, podkanclerzy koronny od 1658

Wielokrotny poseł, znany mówca sejmowy. Podczas najazdu szwedzkiego w 1655 zobowiązany uchwałą sejmową do obrony Wielkopolski, paktował ze Szwedami i elektorem pruskim. Podejrzany o defraudację pieniędzy i klejnotów królewskich (składano w tej sprawie liczne protesty na sejmach). Po jego śmierci, na sejmie 1662 posłowie zażądali rozrachunku z jego spadkobiercami.

Łukasz Opaliński (1612-1662)

Marszałek sejmu zwyczajnego w Warszawie 10 III – 1 V 1638

Starosta pobiedziński od 1631, podkomorzy kaliski 1638-40, podkomorzy poznański od 1640, marszałek nadworny koronny od 1650

Działalność polityczną rozpoczął w wieku 20 lat na sejmie w 1632, na którym głosował za wyborem królewicza Władysława na króla Polski. Wielokrotnie posłował na sejmy i był członkiem rozmaitych komisji sejmowych (wojskowych, skarbowych i traktatowych). Podejmował próby zreformowania systemu obrad sejmowych, co znalazło swe odbicie w wydanym anonimowo dziele „Rozmowa Plebana z Ziemianinem albo Dyskurs o postanowieniu teraźniejszym Rzeczypospolitej i o sposobie zawierania sejmów” (1641). Po śmierci Władysława IV podpisał elekcję Jana Kazimierza i wiernie stał przy królu w czasie „potopu”, popierając także dworskie projekty vivente rege na sejmach w 1661 i 1662. poeta i moralista – uznawany za najwybitniejszego pisarza politycznego XVII wieku.

Kazimierz Lew Sapieha (1609-1656)

Marszałek sejmu zwyczajnego w Warszawie 20 I – 4 III 1637

Pisarz wielki litewski od 1633, marszałek nadworny litewski od 1637, podkanclerzy litewski od 1645

Syn Lwa Sapiehy, hetmana wielkiego litewskiego, wszechstronnie wykształcony – 1621-30 studiował w Wilnie, Monachium i Lowanium, władał siedmioma językami. Uczestniczył w rokowaniach z Moskwą, zakończonych pokojem w Polanowie (1634). Pozostawał w bliskich stosunkach z królem Władysławem IV, w którego imieniu w 1645 witał na granicy przybywającą do Polski królową Ludwikę Marię; jego właśnie król wyznaczył egzekutorem swojego testamentu. Odparł najazd Chmielnickiego na Litwę, za co otrzymał podziękowania na sejmie w 1649. jego mowę sejmową „Oratis ad Reipublicae Polonae Senatores a 1649 dicata” przytaczano wielokrotnie jako wzór wystąpienia poselskiego. Utworzył katedry prawa cywilnego i kanonicznego na Akademii Wileńskiej, której przekazał swoją bogatą bibliotekę (1648). Ufundował klasztor Kartuzów w Berezie.

Mikołaj Ostroróg (1593-1651)

Marszałek sejmu koronacyjnego w Krakowie 8 II – 17 III 1633

Podstoli koronny od 1633, stolnik od 1634, krajczy od 1636, podczaszy od 1638, starosta tykociński od 1645 i buski od 1646.

Kształcił się w Akademii Zamojskiej od 1603 i za granicą (m. in. w Wiedniu, Kolonii i Padwie). Walczył od 1621 z Turkami, Tatarami i Szwedami. Był bliskim współpracownikiem hetmana wielkiego koronnego Stanisława Koniecpolskiego. Po klęsce korsuńskiej 13.VI.1648 mianowany przez Radę Stanu jednym z trzech regimentarzy (Chmielnicki nazwał go pogardliwie „łaciną”), a następnie uznany winnym klęski pod Pilawcami 23.09.1648. Dzielnie walczył w oblężonym Zbarażu w lecie 1649. Dwukrotny regimentarz wojska polskiego. Posłował na 23 sejmu i – jak pisał Kasper Niesiecki – „tak się kochał w poselskiej izbie, że (...) żadnego senatorskiego krzesła (...) przyjąć nie chciał”. W 1632 na sejmie elekcyjnym jako rzecznik katolików pertraktował z protestantami, a 8.II.1633 przewodnicząc sejmowi koronacyjnemu wygłosił mowę powitalną do króla Władysława IV. Oracja ta uznana była powszechnie za wzór krasomówstwa. Cieszył się wielkim mirem wśród szlachty, która ceniła jego wiedzę wojskową i talent dyplomatyczny, co przejawiało się wielokrotnym wybieraniem go na stanowisko komisarza sejmowego do prowadzenia rokowań i zawierania traktatów (m. in. ze Szwecją w Sztumskiej Wsi w 1635). W 1638 zabiegał o uchwalenie konstytucji zakazującej używania tytułów zagranicznych, jako ubliżających równości stanu szlacheckiego. Był ostatnim znakomitym przedstawicielem rodu (jednego z najstarszych w Wielkopolsce).

Krzysztof Radziwiłł (1585-1640)

Marszałek sejmu konwokacyjnego w Warszawie 21 VI – 17 VII 1632

Pierwszy hetman polny litewski od 1615, kasztelan i wojewoda wileński od 1633, hetman wielki litewski od 1635

Wybitny dowódca wojskowy, brał udział w wojnach ze Szwedami i Moskwą odnosząc sukcesy militarne. Przywódca protestantów litewskich, wielokrotnie obierany posłem na sejmy (1615-1637). Pozostawał w opozycji do króla Zygmunta III. Na sejmie elekcyjnym w 1632 poparł kandydaturę królewicza Władysława na tron polski. Dowodził działaniami wojennymi pod Smoleńskiem w 1633 r. i doprowadził do kapitulacji armii rosyjskiej (1634). Podczas rokowań w Sztumskiej Wsi (1635) poparł dążenia króla Władysława IV do wojny ze Szwedami.

Jerzy Ossoliński (1595-1650)

Marszałek sejmów zwyczajnych w Warszawie 29 I – 29 III 1631 i 31 I – 17 III 1635

Podstoli koronny od 1630, wojewoda sandomierski od 1636, podkanclerzy koronny od 1639, kanclerz wielki koronny od 1643

Na sejmach 1625 i 1627 ostro atakował dygnitarzy świeckich i duchownych za piastowanie, wbrew obowiązującemu prawu, kilku godności. W 1633 wysłany przez Władysława IV z misją do papieża, odbył słynny z przepychu wjazd do Rzymu. Po śmierci króla objął faktycznie ster rządów w państwie i przeforsował kandydaturę Jana Kazimierza. Zwolennik pokojowej polityki wobec Kozaków; doprowadził do ugody zborowskiej w 1649. jeden z najwybitniejszych mężów stanu swojej epoki; autor wielu mów i pism politycznych.

Stefan Pac (1587-1640)

Marszałek sejmu nadzwyczajnego w Warszawie 13-28 XI 1629

Sekretarz króla Zygmunta III od 1611, pisarz wielki litewski od 1615, referendarz litewski od 1626 (z zachowaniem urzędu pisarza), podskarbi nadworny litewski 1630, podskarbi wielki litewski od 1630, podkanclerzy litewski od 1635

Kształcił się w Bolonii i Niemczech. W 1610 był z królem Zygmuntem III pod Smoleńskiem. Jako powiernik monarchy towarzyszył królewiczowi Władysławowi w podróży po Europie (1624-25), a relacje z tej wyprawy opisał w diariuszu „Obrazy dworów europejskich...”. Uczestnik wielu sejmów, gorliwy katolik, niechętny innowiercom. W czasie interregnum po śmierci Zygmunta III należał do sejmowej komisji redagującej pacta conventa. Jako podskarbi, wielokrotnie wypłacał zaległy żołd wojsku litewskiemu z własnej kasy.

Jakub Sobieski (1588-1646)

Marszałek sejmów: zwyczajnych w Warszawie 24 I – 5 III 1623 i 27 I – 10 III 1626, nadzwyczajnego w Warszawie 27 VI - 18 VII 1628, elekcyjnego w Warszawie 24 IX - 15 XI 1632

Krajczy koronny od 1628, podczaszy od 1636, wojewoda bełzki od 1638, wojewoda ruski od 1641, kasztelan krakowski od 1646

Studiował w Krakowie i Paryżu. Ojciec króla Jana III, wielki mąż stanu, słynny mówca, dworzanin królewicza Władysława. W wyprawie moskiewskiej (1617-1618) należał do Rady Wojennej przy królewiczu Władysławie (ranny podczas szturmu Moskwy). Uczestnik wypraw na Rosję i rokowań w Dywilnie (1619), rokowań ze Szwecją w Szumskiej Wsi (1635), oraz wyprawy chocimskiej, z której spisał diariusz „Commentatorium Chotinensis belli libri tres” (1646)

Aleksander Korwin Gosiewski (?-1639)

Marszałek sejmu nadzwyczajnego w Warszawie 3 – 24 XII 1613

Starosta puński i wielski, referendarz litewski od 1610, pisarz wielki litewski od 1615, wojewoda smoleński od 1625, pisarz polny litewski od 1630

Dyplomata, zwolennik polskiej interwencji zbrojnej w państwie moskiewskim za panowania Zygmunta III Wazy i Władysława IV. Na czele własnego oddziału dzielnie stawał pod Kircholmem (1605). W latach 1606-11 brał udział w wyprawach obu Samozwańców. Odznaczył się pod Smoleńskiem w 1610. Dowódca wojskowy – walczył ze Szwedami w Inflantach (1621-1628). Podczas wojny z Moskwą (1633-34) brał udział w odsieczy Smoleńska, bronił Witebska, Olszy i Mścisławia, a następnie uczestniczył w rokowaniach pokojowych (pokój w Polanowie).

Krzysztof Wiesiołowski (?-1637)

Marszałek sejmów zwyczajnych w Warszawie 15 I – 26 II 1609 i 13 II – 13 III 1618

Starosta mielnicki, tykociński i suraski, stolnik litewski i ciwun wileński przed 1618, marszałek nadworny litewski od 1619, krajczy litewski od 1620, marszałek wielki liewski od 1635

Wierny stronnik króla Zygmunta III Wazy. Walczył z rokoszanami i dowodził w wielu wyprawach przeciw Turkom, Szwedom i Moskwie. Fundator i dobroczyńca wielu kościołów i klasztorów. W Tykocinie założył przytułek dla weteranów, co znalazło odbicie w konstytucji sejmowej z 1633. Cały swój majątek zapisał na rzecz dobra publicznego.

Paweł Orzechowski (ok. 1550-1612)

Marszałek sejmu zwyczajnego w Warszawie 8 III – 21 IV 1590

Wojski krasnostawski 1581-83, podczaszy od 1583 i podkomorzy chełmski od 1588, starosta suraski od 1590

Wielokrotny poseł ziemi chełmskiej. Działalność publiczną rozpoczął pod patronatem Jana Zamoyskiego. Marszałek koła antykonwokacyjnego na sejmie elekcyjnym (30.VI.-19.VIII.1587). Po śmierci Stefana Batorego, domagał się szybkiego przeprowadzenia elekcji królewicza Zygmunta Wazy, obawiając się wpływów stronnictwa habsburskiego. Na forum sejmowym walczył o egzekucję królewszczyzn. Będąc arianinem popierał różnowierców. Po 1592 był w opozycji do króla, szczególnie krytykując prohabsburską politykę Zygmunta III.

Lew Sapieha (1557-1633)

Marszałek sejmu zwyczajnego w Warszawie 4 X - 25 XI 1582

Studiował w Lipsku, następnie pracował w kancelarii królewskiej Stefana Batorego pod kierunkiem Jana Zamoyskiego. W 1584 i 1600 posłował do Moskwy, popierając plany unii politycznej i kościelnej z Rosją. Brał udział w wojnach Stefana Batorego i Zygmunta III (m. in. w wyprawie moskiewskiej królewicza Władysława w 1618). Prowadził rokowania przed pokojem w Dywilnie (1619). Pełniąc obowiązki kanclerza uporządkował statut i zreorganizował sądownictwo na Litwie. Był doradcą Zygmunta III i zwolennikiem jego polityki zmierzającej do objęcia trony moskiewskiego. Odbył wiele misji politycznych. Autor kilku prac m. in.: „Sposób praw trybunalskich” (1616)

Mikołaj Sienicki (ok. 1521-1583)

Marszałek Sejmów: (zapewne) w Piotrkowie 15 V – 26 VII 1550, w Krakowie 1 II – 29 III 1553, w Piotrkowie 22 IV – 15 VI 1555, w Warszawie 6 XII 1556-14.I.1557, w Piotrkowie 5.XII.1558-8.II.1559, (zapewne) w Warszawie 22.XI.1563-1.IV.1564, w Parczewie 24.VI.-12.VIII.1564; w Piotrkowie 18.I.-14.IV.1556, Sejmu Elekcyjnego pod Wolą 7.XI.-15.XII.1575

Podkomorzy chełmski

Wybitny polityk i działacz sejmowy. Czołowy przywódca antymagnackiego obozu egzekucyjnego. Słynne mowy sejmowe zyskały mu miano „Demonstenesa polskiego”. Na sejmie lubelskim 1569 gorący zwolennik unii z Litwą. Po śmierci Zygmunta Augusta współtwórca artykułów henrykowskich i projektu utworzenia Trybunału Koronnego. Jako arianin domagał się zwołania soboru narodowego pod przewodnictwem monarchy i uczestniczył w przygotowaniu różnowierczej konfederacji warszawskiej. Współpracując z kanclerzem Janem Zamoyskim był rzecznikiem wzmocnienia państwa przez usprawnienie władzy wykonawczej i wymiaru sprawiedliwości. W czasie drugiego bezkrólewia wsparł kandydaturę Stefana Batorego.