Laska marszałkowska

Obrazek do tekstu

Wielokrotnie widzieliście marszałka stukającego laską trzykrotnie na rozpoczęcie obrad Sejmu. Warto dowiedzieć się więcej o tym niecodziennym przedmiocie.

Laska już w średniowieczu była oznaką godności i władzy, tak duchownej jak i świeckiej.

W Polsce od końca XIV wieku używali jej urzędnicy królewscy – marszałkowie wielcy i nadworni. Na forum izby poselskiej, zanim jeszcze wykształciła się funkcja marszałka – jak wynika za źródła ikonograficznego (ilustracji) z początku XVI wieku – laskę trzymał poseł aktualnie prowadzący obrady. Można przypuszczać, że za wzór wzięto z obrad rady królewskiej, późniejszego Senatu, gdzie marszałek wielki lub nadworny z nieodzowną laska w dłoni z upoważnienia monarchy czuwał nad formalnym tokiem obrad.

W Rzeczypospolitej szlacheckiej laska utrwaliła się jako symbol władzy marszałka Izby Poselskiej oraz znak trwania obrad. Praktykowano zwyczaj, że obrady izby i pracami do czasu wyboru nowego marszałka kierował marszałek poprzedniego Sejmu, nazywany wówczas „marszałkiem starej laski”. W czasach saskich obrady „pod stara laską” toczyły się niekiedy kilka tygodnie, a czasami Sejm rozchodził się bez wybrania nowego marszałka. Gdy wybór nastąpił nowo wybrany uroczyście przyjmował laskę z rak poprzednika. O znaczeniu jakie przywiązywano do laski świadczy postępek posła Tadeusza Rejtana na sejmie rozbiorowym w 1773 roku. Chcąc zanegować legalność wyboru posła litewskiego Ponińskiego na marszałka, Rejtan sam chwycił laskę i siadając na miejscu marszałka oświadczył, że może być tak samo samozwańczym marszałkiem jak Poniński.

Obok wymiaru symbolicznego, niemniej ważne było praktyczne wykorzystanie laski. Uderzeniem w podłogę marszałek starał się uspokoić zbyt burzliwie obradujących posłów. Bywało, że jak 4 lutego 1704 roku „dzień cały nieszczęśliwy był, bo i trzy laski marszałkowskie złamały się, gdy nimi bił o ziemię, aby się uciszyli”. Stanisław Konarski opisywał w dziele „ O skutecznym rad sposobie” wysiłki marszałka, który na początku sesji „zawsze z godzinę (...) szamotać się musi z ludzi gminem i z ustawiczna falą, pchająca się na środek izby, musi swymi ramionami i laką ową tak poważną, odpychać”. Jeśli zacny reformator przesadził, to niewiele. Wiemy przynajmniej dlaczego tak nieliczne egzemplarze przetrwały do naszych czasów.

Znaczenia symbolicznego nabrała laska Władysława Ostrowskiego, marszałka Izby Poselskiej doby powstania listopadowego. Jej drzewce po ostatniej sesji w Płocku pocięto na krążki, które opatrzone lakowym odciskiem pieczęci sejmowej oraz podpisem marszałka, rozdano uczestnikom jako pamiątkę powstania.

Laską posługiwali się oczywiście marszałkowie krajowi w Galicji. W zbiorach Muzeum Historycznego miasta Krakowa zachowała się pięknie zdobiona laska Mikołaja Zyblikiewicza, marszałka w latach 1882 – 1886. O cieszącym się ogromnym autorytetem pierwszym marszałku krajowym, Leonie KS. Sapieże posłowie włościańscy mawiali, że „gdy stuknie laską to i gubernator milczy”. Nie trzeba dodawać, że gubernator reprezentował cesarza i był pierwsza osoba w Galicji.

W II Rzeczypospolitej laska marszałkowska pozostawała symbolem godności marszałka Sejmu i używana była przy okazji otwarcia i zamknięcia sesji, do uciszania zaczęto stosować dzwonek. Trzykrotne stuknięcie laską symbolizowało trzy stany sejmujące dawnej Rzeczypospolitej, czyli króla, Senat i Izbę Poselską. Marszałek Sejmu Ustawodawczego, Wojciech Trąbczyński posługiwał się laską podarowaną przez posłów na imieniny 23 kwietnia 1920 roku i stanowiącą z tego tytułu jego osobista własność. W Sejmie I kadencji używano skromnej laski nieznanej proweniencji, określanej umownie jako „laska Rataja”, która służyła również w następnych sejmach II Rzeczpospolitej.

Stenogramy z obrad milczą o przekazywaniu laski nowo wybranemu marszałkowi przez marszałka-seniora, ale pozostawała ona nadal znakiem trwania obrad, gdyż – jak można wnosić ze skromnej ikonografii – w czasie pomiędzy sesjami lub w okresach miedzykadencyjnych nie było jej na Sali.

We współczesnym Sejmie dość powszechne jest wyrażenie „wnieść projekt do laski marszałkowskiej” oznaczający przekazanie projektu ustawy przez wnioskodawców marszałkowi. Kiedyś, niektórzy historyk uważali, iż w dawnych laskach istniały specjalne otwory, w które wkładano spisane projekty sejmowych dokumentów. Dziś nie podziela się tego poglądu. Laska to symbol władzy i godności marszałka.